Soru 1. ASP'yi bir teknoloji olarak nasıl değerlendiriyorsunuz?

- Aslında çok genel bir soru. İyi değerlendiriyorum diyerek geçiştirilebilecek bir soru aynı zamanda. Ama sorunun içinde "Neden ASP?", "CGI'a göre ne avantajları var?", "ASP teknolojisinin çalışma şekli nedir?" gibi daha birçok sorunun gizli olduğunu düşünerek yanıtlayacağım bu soruyu.

ASP (Active Server Pages)  3.0 sürümüne ulaştı. Çoğumuz , Microsoft Windows Sunucuları platformunda, web tabanlı uygulamalar geliştirmek, dinamik web siteleri oluşturmak için kullanılan bir script dili olarak tanıdık ASP'yi. Hatta Web Programcıları bir yana, internet kullanıcıları bile tanıdılar ASP'yi, ve sorulduğunda "cgi", "pl" gibi uzantıya sahip sayfaların yaptığı işi yapan yeni uzantı diyorlar.

ASP hakkında bişeyler söylemeye başlamadan önce, ASP'nin ciddi bir sınırlaması olarak görülen "Yalnızca Windows Platormunda Çalışması" hakkında birşeyi belirtmeden edemeyeceğim. Dünyada iki şirket bu işle ilgilenmiş ve ASP nin diğer platformlarda ve işletim sistemlerinde çalışması için gerekli altyapıyı hazırlamışlardır. Bunlardan birincisi ChiliASP adıyla ve fonksiyonel olarak ASP'ye eşit kabul edilen yazılım chilisoft firması tarafından optimize edilmiştir(http://www.chilisoft.com) Böylece ASP, Netscape, Lotus Go 'da çalışır hale gelmiş, NT Tabanlı Web sunucularda aynı anda desteklenmiştir. İkincisi Halcyon Software firmasının InstantASP 'si.(http://www.halcyonsoft.com) Bu firma ASP nin desteklediği işletim sistemlerini baya arttırmış: NT, Sun, Novell, AIX, AS/400, S/390, Apple, OS/2, Linux, Apache, Netscape, Websphere. Hatta daha fazlasıda var ama hepsini yazmayayım site adersinden bakabilirsiniz.

Teknolojinin her dalında hızlı bir gelişme sözkonusu iken Web Programcılığında  da  Sunucu Tabanlı Script (Server-side Script) dediğimiz ASP gibi diller, günden güne programcıların bilgisayara yazılımla hükmetme güçlerini arttırmaktadır. Eğer teknoloji bu anlamda bir olgunluğa ulaşıyor, bir şekle giriyor dersek; bunu ASP gerçekten yapıyor. ASP'ye dayalı uygulamaların sayısı, ASP tabanlı çalışan web sitelerinin sayısı ve ASP yazmak için kolaylık sağlayan araçların ve programların sayısının hızla artması bunun en önemli göstergesidir. ActiveX Component'leri, yaratılan Add-Inler, hatta "kendi kendine yap" türündeki web kit'leri ya ASP ye dayalı yada ASP ile çalışır hale gelmiştir. Elektronik ticaret, kullanıcı ile iletişim kurmakla görevli hertürlü dinamik web sitesi ASP ile kolay çözümlere ulaşmıştır.

ASP 1.0 ile ilk tanıtıldığı andan beri, yani 1996 Temmuz ayından beri, sırasıyla önce NT3.'ün service pack 3 'üne ve IIS3 'e eklendi ve programcıların kullanımına sunuldu. Bu bağlamda kullanım alanlarıda ona paralel olarak geliştikçe gelişti. En caziplerinde biride ASP ile database kullanımıdır bence. ASP ve ADO (Active Data Objects) günümüz bilgi teknolojisini, ve iş hayatında kullanılacak olan veriyi, çok çeşitli veritabanları ile iletişim kurarak webden sunma imkanı verir.

Bugün artık ASP teknolojisi ile iş yaptırabildiğimiz komponent'ları kendimiz yazabiliyoruz. Basitçe Visual Basic 6.0 kullanarak, özel amaçlı bir komponent yaratarak, işin bir kısmını ona yaptırabiliyoyoruz. Özellikle çok büyük uygulamalarda, hem işin bölünmesi açısından hemde, kaynak kodun derlenmiş olarak korunması açısından komponentler çok önemlidir. COM (Component Object Model) yazılımı, sayesinde ASP az kodla çok iş yolunda çok ciddi yol almıştır almaya devam edecektir. 

 Soru 2. Türkiye e-ticaret'in neresinde?

- Yurdumuzda bilgisayar ağları altyapısının geliştirilmesi yönünde önemli çabalar vardır. Türk Telekom A.Ş.'nin Internet'in sağlıklı gelişimi ve Türkiye'de Internet gereklerinin saptanması için yürütmekte olduğu çalışmalar hızla devam etmektedir. Türk Telekom'un Internet stratejisi oluşturulurken, diğer ülkelerdeki telekominikasyon operatörlerinin bu alandaki rolleri incelenmiş ve bu deneyimlerin sonuçları Türkiye uygulamasına aktarılmaya çalışılmıştir. Son yıllarda gerek Internet dünyasında, gerek Türkiye Internet şebekesinde önemli değişiklikler yaşanmıştır. TTNET'in kurulmasından sonra, internete bağlanan kişi sayısında büyük artışlar görülmüştür.

Türkiye'de birçok kamu kuruluşu, bilgisayar donanım ve yazılım altyapısını geliştirerek, yapmakla yükümlü olduğu işlerin otomasyonu, böylelikle insani hatalardan arımdırılması, veri bankalarında toplanan bilgilerin erişim kolaylığı ve çabukluğundan yararlanılması gibi amaçlarla projeler yürütmektedir. İçişleri Bakanlığı Merkezi Nüfus İşleri Sistemi (MERMS), Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık İstatistikleri Bilgi Sistemi, Gümrük Bakanlığı Gümrük Sistemleri Otomasyonu gibi projeler bunların başlıcalarıdır.

Türk bankacılık sektörünün de oldukça gelişmiş bir bilgisayar altyapısı vardır. Birçok büyük banka merkez ve şubeleri arasında gerçek zamanda bilgisayar iletişimini sağlamıştır. Merkez bankası ve diğer bankalar arasındaki elektronik fon transferleri (EFT) yine gerçek zamanda ve `RTGS-Real Time Gross Settlement' sistemi kullanılarak yapılmaktadır, ve Türk bankalarının yüzde 99'u bu sisteme bağlıdır. RTGS kullanımında Türkiye, dünyadaki öncü 5-6 ülke içerisindedir. 1992 yılından beri çalışmakta olan EFT-1 projesinden sonra, çok daha kapsamlı ve yetenekleri arttırılmış olan EFT-2 ve EMKT (Elektronik Menkul Kıymet Transferi) projeleri kapsamında çalışmalara devam edilmektedir.

Internet üzerinden bankacılık hizmetlerine iki büyük banka başlamış, ve sırasıyla diğerleri buna katılmışlardır. Şimdi neredeyse bütün bankalar elektronik ortamda da müşterilerine internet aracılığı ile hizmet vermektedirler. Şimdi bunu WAP ve GPRS gibi cep telefonu protokolleri ile cep bakacılığı takip etmektedir. Müşteriyle banka arasındaki iletişimde bilgi güvenliğinin sağlanması, bankalardan birincisinde tümüyle ulusal olarak geliştirilen bir yazılımla yapılırken, diğer banka yurtdışından satın aldığı standart bir yazılımı kullanmaktadır. İki bankanın tek anahtarlı simetrik Şifre algoritması da 128 bitlik anahtarlarla çalıştırılmaktadır.

Elektronik ticarete başlangıç olarak düşünülebilecek bazı girişimler de vardır. Bilgisayar ürünleri ve kitap satan birkaç firma, ve büyük bir süpermarket, Internet üzerinde hazırladıkları `web siteleri' yani tül sayfaları ile kullanıcıya ulaşmakta, zengin ürün çeşitleri sergileyebilmektedirler. Fakat bu uygulamaların hiçbirinde açık anahtarlı kriptografi kullanılmadığı için, firmaları kötü niyetli kullanıcıların aldatmasına karşı koruyabilecek bir önlem de yoktur. Diğer bir deyişle, kullanıcının iddia ettiği kimliğin kanıtlanması, kredi kartı numarasının kendisine ait olduğunun belirlenmesi ve mesajın yolda bozulmadığının gösterilmesine yarayacak sayısal imzanın olmaması, firmayı E-ticaret uygulamasında bir risk altına sokmaktadır.

Fazla ayrıntıya girmeden iki eticaret çeşidi üzerinde birşeyler söylemek istiyorum. B2B (Bussiness to Bussiness) ve B2C (Bussiness to Customer). Çok basitçe ele aldığımızda B2B işletmeler arası, B2C ise işletmenin tüketiceye satış yaptığı türdür. Şu an B2C daha yaygın olmakla birlikte, maliyetleri düşürmesi açısından B2B de oldukça rağbet görmekte ve yayılmaya çalışmaktadır. Bu bağlamda B2B nin karşısındaki engellerden bahsetmekte fayda var.

Türkiye'de B2B karşısındaki engelleri şöyle sıralayabiliriz:

1.Türk telekom’un altyapı eksikliği

2.B2B iş kültürünün oluşmaması

3.B2B’nin henüz başarılı bir örneğinin olmayışı

4.Hukuksal boşluklar

5.B2B nin olanaklarının bilinmemesi

6.İnternetin şirketlere girmemiş olması

7.Dijital imzanın mecliste beklemesi

8.Güvenlik korkusu

9.B2C nin cazibesi

10.Bilgisayar oranının azlığı

11.B2B nin B2C’ye oranla çok daha zor ve masraflı olması

12.Kurumsallaşma eksikliği

13.Kurumların tedarik zincirlerinin yeni yeni BT yatırımı yapmaya başlaması

14.B2B için yeterli hacme sahip Türk şirketlerinin azlığı

15.Küçük tedarikçilerin yaşayacağı uyum sorunları.

Soru 3.XML ile Asp entegrasyonu konusunda neler dusunuyorsunuz?

XML zaten uygalamaya geçmesi gecikmiş bir teknoloji. Ama hızla web de alması gereken yeri alıyor. Başta SQL olmak üzere birçok veritabanı, Veritabanı Sistemlerini XML ile uyumlu çalışabilecek şekilde yapılandırmaktadırlar. Bu güçlü dil XML ile birlikte ASP'yi kullandığımızı düşününce birçok gelişmiş uygulamayı ne kadar kolay çıkarabileceğimizi de görüyoruz. 

Soru 4.Türkiye'de bir iş kriteri olarak düşündüğümüzde ASP bilmenin yararları sizce neler?

Gerçekten, özellikle Türkiye'de, yeni bir teknolojiyi ilk öğrenenler arasında olmak büyük bir avantaj. Ben ilk web tasarımı yapmaya başladığımda (Ankara Pazarında), piyasa web sayfası tasarlayabilecek kişi bulmakta zorlanıyordu. Büyük firmalar basit sayfa tasarımları için bile binlerce dolar istiyordu. Bu arada benim verdiğim fiyatlar çok cazip geliyordu. Hatta birçok büyük şirketle anlaşmalar yaparak onların işlerini yaptım. Bu durum çok uzun sürmedi zira internet alanında artan bu arza paralel olarak eleman sayısı arttığı gibi; elemanlarda aranan kalitede arttı. Sayfaları sadece HTML , javascript ile süslemek yetmemeye başladı, bu işin tüketicisinin talepleride artmıştı çünkü. Flash animasyonları istediler, reklam filmlerini web e koymak istediler, interaktiflik istediler web sayfalarında... Bu gelişmeleri yakınen takip eden ve talepleri karşılayabilen Web Programcıları hep çok kazandılar.

Şimdiki konumuz ise ASP. ASP de aslında aynı konuma sahip. WEb sitesi olan her şirketin ilgisini çekebilecek cözümleri var. Microsoft'un enterprize ürünleri ile birlikte çok güçlü bir e-shop'a dönüşebiliyor, web sitelerini kullanıcı ile tanışık hale getiren bir interaktif programcık olabiliyor... Aslında ne olabildiği hayal gücünüzle sınırlı ama piyasadaki talepleri sayıyorum sadece. Bugün KOBI'ler bilişimle entegre olmayı tartışırken, bankaların hemen hepsi internet bankacılığına geçmişken, birçok büyük şirket e-ticarete başlamış ve irili ufaklı birçok şirkette başlamak için el oğuştururken, ASP gibi bir araç'ı çok iyi kullanabilen ve çözüm üretebilen bir kişinin bu piyasada aç kalması mümkün değil gibi gözüküyor. Zira bu alanda ciddi eksiklikler var. Benim 3 adet ASP bilen elemana ihtiyacım oldu, ve verdiğim gazete ilanı için gelenlerin hiçbiri, ASP'yi bilmiyordu. Sadece fikir sahibi, ve kod çalabilme yeteneğine sahip elemanlardı. İstanbul daha geniş bir pazar elbette orda bu işin ehli çoktur. Ama şunu belirtmek isterim ki bu işi doğru dürüst bilen çok insan yok. Ve doğru dürüst bilenlerde çok iyi gelirlere sahip olmayı hakediyorlar. Bu yüzden sizde öğrenin demiyorum; okadarını herkez yapıyor. Bu işin profesörü oldum diyecek kadar iyi öğrenin o zaman sizi kimse tutamaz.

Soru 5.Bildiğim kadarıyla Halıcı Yazılım A.Ş.'nin Yazılım alanında ciddi ürünleri var, ayrıca çok talep gören bir Türkçe Sözlük Cd'si ürününüzde var. Bunların internetten satışı niçin yapılmıyor? Büyük bir yazılım firması olarak bu konuda gecikmiş sayılmaz mısınız?

Evet, gecikilmiş olduğuna katılıyorum. Hatta ürünlerimizden belirtmiş olduğunuz Türkçe Sözlük CD'si yurtdışından talepler alıyor; ve bu talepleri karşılarken çok zorluklarla karşılaşıyoruz; ücret tahsilatından tutun, kargo'ya kadar hepsi sorun oluyor. Bunu internetten yapmış olsaydık; kredi kartı tahsilatından sonra aldığı şifre ile kullanıcı sözlüğü download edebilirdi, ve aradaki karmaşaların hiçbiri yaşanmazdı.

Bu konuda çalışmalarımız sürüyor. Bir e-ticaret altyapısı oluşturuyoruz; sadece kendi ürünlerimizi satmak üzere değil, küçük şirketlere de hizmet vermek üzere yapıyoruz bunu. 15 Aralıkta açılışı yapılması planlanan ODTÜ Halıcı Yazılımevi - Teknokent'e taşındığımızda bu çalışmaları birer birer hayata geçireceğiz.

Bize vakit ayırdığınız için çok teşekkür ederiz.

Bu bir zevkti, çalışmalarınızda başarılar dilerim.